Открытый доступ Открытый доступ  Ограниченный доступ Платный доступ или доступ для подписчиков

Взаимодействие лекарственных средств в контексте полиморфизма генов цитохрома P450. Чем может помочь искусственный интеллект?

Валентин Евгеньевич Мариевский, Николай Львович Шимановский

Аннотация


Лекарственная терапия сердечно-сосудистых заболеваний является комплексной. Нередко применяются лекарственные препараты разных классов, что повышает риск развития побочных эффектов на фоне межлекарственного взаимодействия. Подобные нежелательные явления могут быть более выражены у пациентов-носителей определенных аллелей генов цитохрома P450, поскольку большинство назначаемых препаратов метаболизируется с участием этой ферментной системы. В данном обзоре рассмотрены известные варианты взаимодействия для таких классов лекарственных средств, как антиагреганты, непрямые антикоагулянты, статины, бета-адреноблокаторы и антиаритмические препараты с учетом полиморфизма генов цитохрома P450. Обсуждается возможность использования искусственного интеллекта для снижения риска развития побочных эффектов при полифармакотерапии.

Ключевые слова


межлекарственные взаимодействия; побочные эффекты лекарственных средств; лекарственная терапия сердечно-сосудистых заболеваний; полиморфизм генов цитохрома P450; искусственный интеллект

Полный текст:

PDF

Литература


Е. С. Кропачева, Н. Н. Боровков, Т. В. Вавилова и др., Атеротромбоз, 1, 74 – 86 (2015).

А. В. Сусеков, Consilium Medicum, 26(10), 641 – 648 (2024); DOI: 10.26442/20751753.2024.10.202995.

Н. Л. Шимановский, В. А. Судаков, В. В Береговых, Вестн. Рос. академии мед. наук, 79(3), 250 – 260 (2024), DOI: 10.15690/vramn12464.

M. L. Andersson, E. Eliasson, J. D. Lindh, Pharmacogenomics, 13(7), 757 – 762 (2012); DOI: 10.2217/pgs.12.40.

J. T. Backman, A. M. Filppula, M. Niemi, et al., Pharmacol. Rev., 68(1), 168 – 241 (2016); DOI: 10.1124/pr.115.011411.

P. Banerjee, M. Dunkel, E. Kemmler, et al., Nucleic Acids Res., 48, W580-W585 (2020); DOI: 10.1093/nar/gkaa166.

M. Basza, C. Maciejewski, W. Bojanowicz, et al., Cardiology J., 30(3), 473 – 482 (2023); DOI: 10.5603/CJ.a2023.0018.

E. Bebawi, S. S. Jouni, A. A. Tessier, et al., Eur. J. Drug. Metab. Pharmacokinet., 40, 295 – 299 (2015); DOI: 10.1007/s13318-014-0205-x.

S. Cheng, D. R. Flora, A. E. Rettie, et al., Drug Metab. Dispos., 50(9), 1287 – 1301 (2022); DOI: 10.1124/dmd.122.000876.

Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium. Final consensus CYP2D6 genotype to phenotype table (2019) [Электронный ресурс, дата обращения 20.05.2025]; https: // cpicpgx.org/wp-content/uploads/2019/03/Final-Consensus- CYP2D6-genotype-to-phenotype-table_-final Mar2019.pdf.

H. Dai, Y. X. Zheng, X. Q. Shan, et al., Res. Sq. (2019); DOI: 10.21203/rs.2.9738/v1

T. Damy, F. Pousset, H. Caplain, et al., Fundam. Clin. Pharmacol., 18(1), 113 – 123 (2004); DOI: 10.1046/j.1472-8206.2003.00216.x.

J. P. Depta, P. A. Lenzini, D. E. Lanfear, et al., Pharmacogenomics J., 15(1), 20 – 25 (2015); DOI: 10.1038/tpj.2014.28.

K. Dilger, B. Greiner, M. F. Fromm, et al., Pharmacogenet. Genom., 9(5), 551 – 560 (1999).

J. Dong, Z. Wang, J. Cui, et al., Eur. J. Med. Chem., 187, 111938 (2020); DOI: 10.1016/j.ejmech.2019.111938

K. Doki, M. Homma, K. Kuga, et al., Pharmacogenet. Genom., 22(11), 777 – 783 (2012); DOI: 10.1097/FPC.0b013e3283588fe5

J. Duricova, I. Perinova, N. Jurckova, et al., Can. Fam. Physician, 59(4), 373 – 375 (2013).

K. Elango, A. Javaid, B. Khetarpal, et al., Cells, 10(4), 773 (2021); DOI: 10.3390/cells10040773

F. Esteves, J. Rueff, M. Kranendonk, J. Xenobiot., 11(3), 94 – 114 (2021); DOI: 10.3390/jox11030007

N. Ferri, A. Corsini, Curr. Atheroscler. Rep., 22, 1 – 9 (2020); DOI: 10.1007/s11883-020-00844-w

M. Fischer, M. Knoll, D. Sirim, et al., Bioinformatics, 23(15), 2015 – 2017 (2007); DOI: 10.1093/bioinformatics/btm268

W. Fr№k, A. Wojtasińska, W. Lisińska, et al., Biomedicines, 10(8), 1938 (2022); DOI: 10.3390/biomedicines10081938

T. Furuta, T. Iwaki, K. Umemura, Br. J. Clin. Pharmacol., 70(3), 383 – 392 (2010); DOI: 10.1111/j.1365-2125.2010.03717.x

C. Funck-Brentano, L. Becquemont, H. K. Kroemer, et al., Clin. Pharm. Therap., 55(3), 256 – 269 (1994); DOI: 10.1038/clpt.1994.26

X. Garcia-Gonzalez, S. J. Salvador-Martin, Pers. Med., 11(11), 1180 (2021); DOI: 10.3390/jpm11111180

E. Goldwaser, C. Laurent, N. Lagarde, et al., PLoS Comput. Biol., 18(1), e1009820 (2022); DOI: 10.1371/journal.pcbi.1009820

G. Grassi, Curr. Med. Res. Opin., 34(9), 1635 – 1643 (2018); DOI:10.1080/03007995.2018.1479245

F. P. Guengerich, Chem. Res. Toxicol., 21(1), 70 – 83 (2008); DOI: 10.1021/tx700079z

M. Hata, M. Shiono, K. Akiyama, et al., J. Thorac. Cardiovasc. Surg., 63(01), 045 – 050 (2015); DOI: 10.1055/s-0034-1383814

Y. Hsiao, B. H. Su, Y. J. Tseng, Brief. Bioinform., 22(3), bbaa160 (2021); DOI: 10.1093/bib/bbaa160

J. A. Johnson, L. Gong, M. Whirl-Carrillo, et al., Clin. Pharm. Ther., 90(4), 625 – 629 (2011); DOI: 10.1038/clpt.2011.185

J. A. Kaplan, Kaplan’s Essentials of Cardiac Anesthesia for Cardiac Surgery, Elsevier, 2nd edition, Philadelphia (2018).

M. Kubo, K. Yamamoto, T. Itoh, Bioorg. Med. Chem., 27(2), 285 – 304 (2019); DOI: 10.1016/j.bmc.2018.11.045

T. Kubota, K. Chiba, T. Ishizaki, et al., Clin. Pharmacol. Ther., 60(6), 661 – 666 (1996); DOI: 10.1016/S0009-9236(96)90214-3

S. Lane, S. Al-Zubiedi, E. Hatch, et al., Br. J. Clin. Pharmacol., 73(1), 66 – 76 (2012); DOI: 10.1111/j.1365-2125.2011.04051.x

C. H. Lee, F. Franchi, D. J. Angiolillo, Expert Opin. Drug Metab. Toxicol., 16(11), 1079 – 1096 (2020); DOI: 10.1080/17425255.2020.1814254

M. S. Lennard, J. H. Silas, S. Freestone, et al., N. Engl. J. Med., 307(25), 1558 – 1560 (1982); DOI: 10.1056/NEJM198212163072505

X. Li, Y. J. Xu, L. H. Lai, et al., Mol. Pharm., 15, 433–434 (2018); DOI: 10.1021/acs.molpharmaceut.8b00110.

Y. Li, Q. Meng, M. Yang, et al., Acta Pharm. Sin. B, 9(6), 1113 – 1144 (2019); DOI: 10.1016/j.apsb.2019.10.001

Y. Li, G. Y. Cao, W. Z. Jing, et al., Eur. J. Prev. Cardiol., 30(3), 276 – 286 (2023); DOI: 10.1093/eurjpc/zwac285

K. S. Lim, J. Y. Cho, I. J. Jang, et al., Br. J. Clin. Pharmacol., 66(5), 660 – 666 (2008); DOI: 10.1111/j.1365-2125.2008.03267.x

K. S. Lim, I. J. Jang, B. Kim, et al., Clin. Ther., 32(4), 659 – 666 (2010); DOI: 10.1016/j.clinthera.2010.04.002

Q. Liu, D. S. Dang, Y. F. Chen, et al., Genet. Test. Mol. Bioma., 16(11), 1293 – 1297 (2012); DOI: 10.1089/gtmb.2012.0119

K. Liu, X. Sun, L. Jia, et al., Int. J. Mol. Sci., 20(14), 3389 (2019); DOI: 10.3390/ijms20143389

P. Manikandan, S. Nagini, Curr. Drug Targets, 19(1), 38 – 54 (2018); DOI: 10.2174/1389450118666170125144557.

P. L. Mar, R. Gopinathannair, B. E. Gengler, et al., Circ. Arrhythm. Electrophysiol., 15(6), e007956 (2022); DOI: 10.1161/CIRCEP.121.007956

S. Marusic, A. Lisicic, I. Horvatic, et al., Int. J. Clin. Pharm., 34, 825 – 827 (2012); DOI: 10.1007/s11096-012-9717-0

Q. Meng, Z. Wang, J. Cui, et al., J. Med. Chem., 61(23), 10901 – 10909 (2018).

T. H. Nguyen-Vo, Q. H. Trinh, L. Nguyen, et al., J. Chem. Inf. Model., 62, 5059–5068 (2021); DOI: 10.1021/acs.jcim.1c00628

H. Park, R. Brahma, J. M. Shin, et al., Bull. Korean Chem. Soc., 43, 261–269 (2022); DOI: 10.1002/bkcs.12445

W. Plonka, C. Stork, M. Sicho, et al., Bioorg. Med. Chem., 46, 116388 (2021); DOI: 10.1016/j.bmc.2021.116388

V. M. Pratt, A. L. Del Tredici, et al., J. Mol. Diagn., 20(3), 269 – 276 (2018); DOI: 10.1016/j.jmoldx.2018.01.011

S. Preissner, K. Kroll, M. Dunkel, et al., Nucleic Acids Res., 38(suppl. 1), D237-D243 (2010); DOI: 10.1093/nar/gkp970

A. Racz, G. M. Keseru, J. Comput. Aided. Mol. Des., 34, 831 – 839 (2020); DOI: 10.1007/s10822-020-00308-y

B. Raju, H. Verma, G. Narendra, et al., J. Biomol. Struct. Dyn., 40(17), 7975 – 7990 (2021); DOI: 10.1080/07391102.2021.1905552

G. A. Roth, D. Abate, K. H. Abate, et al., The Lancet, 392(10159), 1736 – 1788 (2018); DOI: 10.1016/S0140-6736(18)32203-7

K. Sasahara, M. Shibata, S. Sasabe, et al., Drug Metab. Pharmacokinet., 39, 100395 (2021); DOI: 10.1016/j.dmpk.2021.100395

K. Sayal, D. Duncan-McConnell, H. McConnell, et al., Acta Psychiatr. Scand., 102(4), 250 – 255 (2000); DOI: 10.1034/j.1600-0447.2000.102004250.x

T. Schalekamp, J. H. Klungel, P. C. Souverein, et al., Arch. Intern. Med., 168(2), 180 – 185 (2008); DOI: 10.1001/archinternmed.2007.32

C. Y. Shao, B. H. Su, Y. S. Tu, et al., Bioinformatics, 31(11), 1869 – 1871 (2015); DOI: 10.1093/bioinformatics/btv043

T. T. Shi, Y. W. Yang, S. H. Huang, et al., Chemom. Intell. Lab. Syst., 194, 103853 (2019); DOI: 10.1016/j.chemolab.2019.103853

D. Sirim, F. Wagner, A. Lisitsa, et al., BMC Biochem., 10, 1 – 4 (2009); DOI: 10.1186/1471-2091-10-27

K. Stoschitzky, G. Stoschitzky, P. Lercher, et al., Europace, 18(4), 568 – 571 (2016); DOI:10.1093/ europace/euv195

B. H. Su, Y. S. Tu, C. Lin, et al., J. Chem. Inf. Model., 55(7), 1426 – 1434 (2015); DOI: 10.1021/acs.jcim.5b00130

S. Tian, Y. Djoumbou-Feunang, R. Greiner, et al., J. Chem. Inf. Model., 58(6), 1282 – 1291 (2018); DOI: 10.1021/acs.jcim.8b00035

Q. T. Tran, I. H. Baek, N. Y. Han, et al., Pharmaceutics, 14(7), 1446 (2022); DOI: 10.3390/pharmaceutics14071446

T. T. V. Tran, H. Tayara, K. Chong, Pharmaceutics, 15(4), 1260 (2023); DOI: 10.3390/pharmaceutics15041260

H. Veith, N. Southall, R. Huang, et al., Nat. Biotechnol., 27(11), 1050 – 1055 (2009); DOI: 10.1038/nbt.1581

V. Venkatraman, J. Cheminform., 13, 1 – 12 (2021); DOI: 10.1186/s13321-021-00557-5

M. Wadelius, L. Y. Chen, J. D. Lindh, et al., Blood, 113(4), 784 – 792 (2009); DOI: 10.1182/blood-2008-04-149070

R. L. Walsky, E. A. Gaman, R. S. Obach, J. Clin. Pharmacol., 45(1), 68 – 78 (2005); DOI: 10.1177/0091270004270642

Y. Wang, L. Zhou, C. Dutreix, et al., Br. J. Clin. Pharmacol., 65(6), 885 – 892 (2008); DOI: 10.1111/j.1365-2125.2008.03150.x

Y. Wei, S. Li, Z. Li, et al., Bioinformatics, 38, 2863–2871 (2022); DOI: 10.1093/bioinformatics/btac192

J. Wenzel, H. Matter, F. Schmidt, J. Chem. Inf. Model., 59(3), 1253 – 1268 (2019); DOI: 10.1021/acs.jcim.8b00785

D. Werner, H. Wuttke, M. F. Fromm, et al., Am. J. Cardiol., 94(10), 1319 – 1321 (2004); DOI: 10.1016/j.amjcard.2004.07.125

A. K. Wittkowsky, Semin. Cardiothorac. Vasc. Anesth., 3(03), 221 – 230 (2003); DOI: 10.1055/s-2003-44457

Z. X. Wu, T. L. Lei, C. Shen, et al., J. Chem. Inf. Model., 59, 4587 – 4601 (2019); DOI: 10.1021/acs.jcim.9b00801

G. Xiong, Z. Wu, J. Yi, et al., Nucleic Acids Res., 49, W5–W14 (2021); DOI: 10.1093/nar/gkab255

H. Yang, C. Lou, L. Sun, et al., Bioinformatics, 35, 1067 – 1069 (2019); DOI: 10.1093/bioinformatics/bty707

S. Zhang, Z. Yan, Y. Huang, et al., Bioinformatics, 38(13), 3444 – 3453 (2022); DOI: 10.1093/bioinformatics/btac342

X. X. Zhang, P. A. Zhao, Z. Y. Wang, et al., Chem. Res. Toxicol., 34, 1850 – 1859 (2021); DOI: 10.1021/acs.chemrestox.1c00078

M. Zhao, J. Ma, M. Li, et al., Int. J. Mol. Sci., 22(23), 12808 (2021); DOI: 10.3390/ijms222312808




DOI: https://doi.org/10.30906/0869-2092-2025-88-7-17-27

Ссылки

  • На текущий момент ссылки отсутствуют.





© Издательский дом «Фолиум», 1993–2026


Наши партнеры:

      


Наши издания:
Подписаться на наши издания Вы можете через  Объединенный каталог «Пресса России»а также на сайтах агентств «УП Урал Пресс», «Ивис», «Прессинформ» и «Профиздат»Адрес pедакции:
Москва, Алтуфьевское ш., 48, корп. 1
Тел.: +7 985 258-13-34
E-mail: ekf@folium.ru